Жасанды интеллект және адам аудармашы: жаңа технологиялар дәуіріндегі кәсіби мүмкіндіктер

2026 жылғы 24 қазанда әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Филология факультетінің Шетел филологиясы және аударма ісі кафедрасында «Аударма ісі (батыс тілдері)» білім беру бағдарламасының орыс тілінде білім алатын 1-курс студенттеріне «Жасанды интеллект пен адам аудармашы: мүмкіндіктері, артықшылықтары және айырмашылықтары» тақырыбында ашық сабақ өткізілді. Ашық сабақты Шетел филологиясы және аударма ісі кафедрасының оқытушысы Муратова Айгерим Муратовна өткізді.

Ашық сабақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Тұрақты даму мақсаттары (ТДМ) аясында, атап айтқанда, ТДМ 4 – «Сапалы білім беру» мақсатын жүзеге асыруға бағытталды. Сабақтың негізгі мақсаты – студенттердің жасанды интеллект технологияларының аударма саласындағы рөлі туралы түсінігін кеңейту, адам аудармашы мен автоматтандырылған аударма жүйелерінің мүмкіндіктерін салыстырмалы тұрғыдан талдау, сондай-ақ болашақ мамандардың сыни ойлау, аналитикалық пайымдау және цифрлық сауаттылық дағдыларын дамыту.

Қазіргі таңда жасанды интеллект технологияларының қарқынды дамуы аударма саласына елеулі өзгерістер енгізуде. Машиналық аударма жүйелері мәтіндерді қысқа уақыт ішінде өңдеуге мүмкіндік бергенімен, аударманың мағыналық дәлдігін, мәдени сәйкестігін және стилистикалық ерекшеліктерін сақтау мәселелері өзектілігін жоғалтқан жоқ. Осыған байланысты сабақ барысында аудармашы мамандығының болашағы, жаңа технологиялардың кәсіби қызметке ықпалы және адам мен жасанды интеллект арасындағы өзара байланыс мәселелеріне ерекше назар аударылды.

Сабақтың негізгі бөлімінде студенттер арасында пікірталас ұйымдастырылды. Пікірталас барысында «Жасанды интеллект адам аудармашыны толық алмастыра ала ма?», «Аударма сапасын қамтамасыз етуде адамның кәсіби тәжірибесі қаншалықты маңызды?», «Болашақ аудармашы қандай технологиялық және кәсіби дағдыларды меңгеруі қажет?» деген өзекті сұрақтар талқыланды. Студенттер жасанды интеллекттің артықшылықтары мен шектеулерін саралап, аударма үдерісіндегі адам факторының маңыздылығы туралы өз пікірлерін білдірді. Сонымен қатар олар технологиялық жетістіктер мен аудармашының кәсіби құзыреттілігін өзара ұштастырудың қажеттілігіне назар аударды.

Сондай-ақ көркем және мәдени мазмұндағы мәтіндерді аудару кезінде ұлттық дүниетанымды, тілдік ерекшеліктерді, эмоциялық реңк пен авторлық стильді жеткізудің маңыздылығы талқыланды. Жасанды интеллект құралдарының артықшылықтарымен қатар, олардың контексті түсіндіру, мәдени астарды жеткізу және шығармашылық шешім қабылдау тұрғысындағы шектеулеріне назар аударылды. Бұл мәселелер болашақ аудармашылардың кәсіби жауапкершілігін түсінуі үшін ерекше мәнге ие.

Аталған сабақ ТДМ 4-тің 4.4-міндетімен, яғни жастардың жұмыспен қамтылуына, кәсіби қызметке даярлануына және кәсіпкерлікке қажетті дағдыларын дамыту бағытымен тығыз байланысты. Білім беру үдерісінде цифрлық технологиялардың мүмкіндіктері мен шектеулерін сыни тұрғыдан қарастыру студенттердің еңбек нарығындағы өзгерістерге бейімделуіне және болашақ мамандығына саналы көзқарас қалыптастыруына ықпал етеді.

Сабақ барысында қарастырылған мәселелер қазіргі аударма саласында адам мен технологияның өзара әрекеттесуіне қатысты жаңа кәсіби талаптардың қалыптасып келе жатқанын көрсетті. Жасанды интеллект аудармашының жұмысын оңтайландыратын тиімді құрал бола алады, алайда аударманың коммуникативтік мақсатын, мәдени мазмұнын және стильдік ерекшеліктерін сақтау үшін адамның кәсіби пайымы мен жауапкершілігі маңызды болып қала береді.

Осылайша, ашық сабақ болашақ аудармашылардың кәсіби ой-өрісін кеңейтуге, заманауи технологияларды саналы пайдаланудың маңызын түсіндіруге және олардың аналитикалық әрі коммуникативтік дағдыларын дамытуға бағытталды. Мұндай білім беру бастамалары сапалы білім беру қағидаттарын жүзеге асыруға және жаңа технологиялық жағдайларда бәсекеге қабілетті мамандар даярлауға ықпал етеді.

Шетел филологиясы және аударма ісі кафедрасы

Оқытушы Муратова А.М.