Жошы хан ұлысы мен Алтын Орданың тарихи-мәдени мұрасы
13.08.2026 сағат 15.00-де Алматыда "Жошы хан ұлысыныңтарихи-мәдени мұрасын зерттеуперспективалары" тақырыбында ҚР ҒылымАкадемиясының кеңейтілген отырысыөтті. Іс-шараға орысфилологиясы және әлемәдебиеті кафедрасының оқытушылары профессор Ж.х. Салханова, профессор Р. Т. Қасымовақатысты. әл-Фараби. Іс-шараға қатысушылардың қатарында университет ректорлары, факультет декандары, белгіліғалымдар: тарихшылар, этнографтар,филологтар, философтар, географтар,биологтар, саясаттанушылар, мәдениеттанушылар болды. Отырысмодераторы, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ ректоры, филология ғылымдарының докторы, профессорЖ.Қ. Түймебаевөз сөзіндеҚР Президенті Қ-Ж. Қ. Тоқаев Жошыханның және жалпыАлтын Орданыңмұрасын зерттеудің өзектілігінебастамашы болғанын атап өтті. Ғалымдар,отырысқа қатысушылар өзбаяндамаларында Алтын ОрданыңҚазақстанмен тығыз байланысыныңобъективті дәлелдерін келтірді:Қазіргі Қазақстан аумағыныңедәуір бөлігі Жошыұлысының өзегі болды,ал Қазақхандығы оның бастысаяси мұрагерлерініңбіріне айналды. XIIIғасырда Жошы Ұлысыпайда болды, ал Шыңғыс хан жаулап алғаннан кейін Қазақстан жерлерібірнеше ұлыс арасындабөлінді, бірақ далааумағының көп бөлігі оныңүлкен ұлыЖошының ұлысына кірді.Орда халқы бірте-бірте негізінен түркітілдес болды, ал моңғолбилеуші әулеті түркіленіп, исламға айналды. XIV–XV ғасырлардаҚазақстан аумағында өнеркәсіппен қолөнер,қалалар мен саудаорталықтары болған және дамыған. Мысалы,Сарайшық қазіргі Атыраумаңында орналасқан және Жошыұлысының маңызды орталығыболған; ал ҰлытаудаЖошы ханкесенесі орналасқан. XV ғасырда АлтынОрда бірқатармемлекеттерге — ҮлкенОрда, НоғайОрдасы, Қазан, Қырым,Астрахан және басқахандықтарға бөлінді. Осысаяси кеңістіктіңшығыс бөлігіндеҚазақ хандығыпайда болды. Қазақхандығының негізін қалаушылар Керей менЖәнібек Шыңғыс әулетінежататын. Сондықтан АлтынОрданың билеуші әулетімен Қазақхандығының арасында тікелейәулеттік сабақтастық болды. СондықтанЖошы ханныңмұрасы Қазақстанның тарихи жадындаерекше орын алады:оның ұлысымен Жошы әулеті арқылыҚазақстан аумағында ортағасырлықмемлекеттілікті қалыптастырудың басты бағыттарыныңбірі байқалады.Отырыс соңында модератор,әл-Фараби атындағы ҚазҰУ ректоры, профессорЖ.Қ. Түймебаев ҚР Президентініңтапсырмасы бойынша ғалым жұртшылық 2026-2027 жылдар ішінде Жошыхан менАлтын Ордамұраларын зерделеу бойынша олардың Қазақстантарихындағы орны менмаңызын айқындау мақсатындаүлкен жұмыстыжүзеге асыруы тиіс екенін атап өтті.
Салханова Ж. Х., Қасымова Р. Т., әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-нінорысфилология және әлемдікәдебиет кафедрасының оқытушылары
