Ғасыр бойы шешілмеген есепті тапқан

Сейіл Сауытбеков – физика-математика ғылымдары­ның докторы, физика-техника факультетінің Плазма фи­зи­касы, нанотехнология және компьютерлік физика ка­фе­­драсының профессоры. Қазақ мемлекеттік уни­­вер­­ситеті физика факультетінің 1977 жылғы түлегі. ҚР БҒМ «ЖОО-ның үздік оқытушысы» мемлекеттік грантының (2007 ж.) және ғылым мен техниканы дамытуға елеулі үлес қосқан ғалымдар мен мамандарға арналған мем­ле­кет­тік ғылыми стипендияның (2016 ж.) иегері. ҚР БҒМ «ҚР ғылымын дамытуға қосқан үлесі үшін» төсбелгісі және «Ерен еңбегі үшін» медалімен (2025 ж.) ма­ра­пат­алған. 

Сейіл Сейтенұлы Гре­кия­­ның Афины қаласында шығатын Journal of Ap­pli­ed Electroma­g­netism халықаралық ғылыми журналының редакциялық ал­қа­сының мүшесі. Сондай-ақ Communications, Electromag­netics and Medical Applications (CEMA) атты Еуропада жылда өткізілетін халықаралық кон­фе­ренциялардың ұйым­дас­ты­ру комитетінің тұрақты мүшесі.

Сейіл Сауытбеков  – тол­қын өткізгіш трактарда, изо­троп­­ты және анизотропты ор­­­та­­лар­да­ғы электромагнит­тік тол­қын­­дар­­­­­дың таралуы мен ди­­­­­ф­­рак­­ция­сы сала­сы­ның бел­­­гілі кә­­сіби маманы. Оның ғы­лы­ми жетекшілігімен ди­­­­­ф­рак­­­­ция­лық сәулелену эф­­фек­­ті­леріне негізделген суб­­­­­­­те­ра­герцтік диа­пазондағы ан­тенна­лар­дың жаңа түрі жасалып, тә­жі­рибелік сынақтан өткен. Ол син­гулярлы интеграл­дық тең­деулерді клас­сикалық Винер-Хопф әдісі арқылы анали­ти­калық жолмен шешуді ұсынып, шектелген құрылым­дар­дағы толқындық дифракция тео­рия­сын дамытты. Сондай-ақ диа­далық Грин функциялары не­гізінде бір және екі ості ани­­зотропты орталар үшін де электромагниттік толқын­дар­дың таралу теориясын құрды.

Көрнекті ғалым Сейіл Сей­тенұлы ғасырдан астам уақыт бойы шешілмеген классикалық Зоммерфельд есебінің маг­нит­тік орта үшін алғаш рет қа­таң аналитикалық шешімін ал­ды. Сонымен бірге кез келген траек­тория мен қозғалыстағы дипольдің релятивистік кова­риант­ты, кешікпелі элек­тро­маг­ниттік потенциалының дәл өрнегін алды. Бұл тек қана дәстүрлі түрде электр заряды үшін қарастырылатын Лиенар-Вихерт потенциалының клас­си­калық нәтижелерін ке­ңей­­теді.

Ол дифракциялық сәуле­ле­ну теориясы мен Смит-Парселл эффектісінің толқындық ана­лог­тарына арналған сериялы еңбектер жариялады. Дәл сіңі­ре­тін шарттар әдісі не­гі­зінде Вавилов-Черенков және Смит-Парселл толқын­да­ры­ның ре­зо­нанстық шашырау мо­дель­де­рі, қуатты да қысқа элек­тро­маг­нит­тік импульс­тер­дің бағыт­тал­­ған сәулелену ме­ха­низм­­де­рі, сон­дай-ақ а­к­сиал­ды-сим­ме­трия­лық антен­на­ларда тар және аса тар құй­ғыш тәрізді бағытталу диа­граммаларын қалыптас­ты­ру әдіс­тері жасалды. 

Мынадай жетекші халық­ара­лық журналдарда100-ден астам ғылыми еңбегі жария­лан­ған: IEEE Transactions on Antennas and Propagation, IEEE Antennas and Propagation Ma­ga­zine, Progress in Electromag­ne­tic Research, Journal of Ap­­plied Electromagnetism және т.б.

«AP19676900 Жерүсті бай­ланысы үшін радиотол­қын­дар­дың таралуын есептеудің жаңа әдіс­темесі» (2023-2025), «AP08855557 Электрондар шо­ғы­ның периодты кедір-бұдыр­лы шекара үстінен ұшып өт­кен­де туындайтын диф­рак­циялық сәулеленуге бай­ла­ныс­ты ано­мал­ды және резонанстық эффектілерді модельдеу және талдау» (2020-2022) ғылыми жобаларының жетекшісі. Бұл зерттеулер Қазақстанның ғы­лы­ми-технологиялық және ақ­параттық-технологиялық әлеуе­­­тін арттыруға, отандық фи­зика және математика сала­ла­рындағы іргелі зерттеулерді дамытуға арналған.

Қайыржан Төрежан