«AI & Law: Жасанды интеллектіні қолданудағы құқықтық сауаттылық» тақырыбында форсайт-сессия өтті

Жасанды интеллект және Big Data кафедрасының аға оқытушысы, PhD Тойғанбаева Назгүл Әбенқызы студенттерге арналған «AI & Law: Жасанды интеллектіні қолданудағы құқықтық сауаттылық» тақырыбында форсайт-сессия ұйымдастырды.

Жасанды интеллект технологиялары білім беру, ғылым, бизнес және күнделікті өмірге кеңінен еніп келеді. Сонымен қатар оларды пайдалану авторлық құқық, дербес деректерді қорғау, ақпараттың дұрыстығы және жауапкершілік сияқты күрделі құқықтық және этикалық сұрақтарды туындатады. Форсайт-сессияның басты мақсаты студенттердің жасанды интеллектіні заңға сай әрі жауапты қолдану туралы түсінігін қалыптастыру, болашақтағы құқықтық сын-қатерлерді болжауға және оларға дайын болуға үйрету болды.

Іс-шара кіріспе сөзбен басталды. Назгүл Әбенқызы жасанды интеллектіні реттеудің қазіргі үрдістеріне шолу жасап, Қазақстан Республикасының «Жасанды интеллект туралы» Заңы мен дербес деректер туралы заңнамасын, сондай-ақ халықаралық тәжірибені, атап айтқанда Еуропалық Одақтың AI Act құжатын мысалға келтірді. Ол технологияның мүмкіндіктерімен қатар оны пайдаланушының құқықтық жауапкершілігіне ерекше назар аударды.

Одан кейін студенттер шағын топтарға бөлініп, форсайт әдістемесі бойынша жұмыс істеді. Әр топ белгілі бір бағытты талдап, жақын болашаққа арналған сценарийлер құрастырды:

• Авторлық құқық және интеллектуалдық меншік. Жасанды интеллект жасаған мәтін, сурет немесе код кімге тиесілі? Модельдерді оқытуда басқа авторлардың еңбегін пайдаланудың шегі қандай?

• Дербес деректерді қорғау. Чат-боттарға және AI-сервистерге жеке немесе құпия ақпаратты енгізудің қауіптері, деректердің ағып кетуінің алдын алу.

• Академиялық адалдық. Оқу мен ғылыми жұмыста жасанды интеллектіні адал пайдалану, плагиат пен қолдан жасалған дереккөздерден сақтану.

• Дипфейктер мен жалған ақпарат. Жасанды интеллект арқылы жасалған жалған бейне, аудио және мәтіндердің қоғамға әсері, оларды анықтау және құқықтық жауапкершілік.

• Жауапкершілік мәселесі. Жасанды интеллект қате шешім қабылдаған жағдайда кім жауап береді: әзірлеуші ме, компания ма, әлде пайдаланушы ма?

Топтар талқылау нәтижесінде өз сценарийлерін, ықтимал тәуекелдерді және оларды шешу жолдарын ұсынды. Әр топтың баяндамасынан кейін ашық пікірталас өтіп, студенттер бір-біріне сұрақ қойып, ұсыныстарды бірлесе жетілдірді.

Форсайт-сессия қорытындысында студенттер жасанды интеллектіні қолданудың негізгі қағидаттарын ортақ тұжырым ретінде бекітті:

1. Жасанды интеллект нәтижесін әрдайым тексеріп, сыни көзқараспен бағалау.

2. Жеке және құпия деректерді AI-сервистерге абайлап енгізу.

3. Оқу және ғылыми жұмыстарда жасанды интеллектіні пайдаланғанын ашық көрсету.

4. Басқалардың авторлық құқығын құрметтеу.

5. Жасанды интеллектіні адамдарды алдау немесе зиян келтіру мақсатында пайдаланбау.

Іс-шара студенттердің белсенді қатысуымен, қызықты пікірталас аясында өтті. Қатысушылар мұндай форматтағы кездесулер болашақ IT мамандарына тек техникалық білім ғана емес, құқықтық және этикалық сауаттылық та қажет екенін түсінуге көмектесетінін атап өтті.

Форсайт-сессия соңында Назгүл Әбенқызы студенттерге белсенділіктері үшін алғыс айтып, жасанды интеллект пен құқық тоғысындағы тақырыптарды алдағы уақытта да жалғастыруға шақырды.

Жасанды интеллект және Big Data кафедрасының аға оқытушысы,

PhD Тойғанбаева Назгүл Әбенқызы

09.10.2026ж.