Білім, ғылым және рухани құндылықтар – Жаңа Қазақстан дамуының негізі

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2026 жылғы 28 қазандағы «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Қазақстан халқына Жолдауы еліміздің алдағы даму бағыттарын айқындаған маңызды стратегиялық құжат болып табылады. Жолдауда білім мен ғылымның сапасын арттыру, заманауи технологияларды дамыту, адами капиталды нығайту, қоғамдық жауапкершілікті қалыптастыру және ұлттық бірлікті сақтау мәселелеріне басымдық берілді. Президенттің білім мен ғылымды мемлекеттің стратегиялық дамуының негізгі қозғаушы күші ретінде қарастыруы қазіргі жаһандану жағдайында ерекше мәнге ие. Өйткені кез келген мемлекеттің тұрақты дамуы тек экономикалық көрсеткіштермен ғана емес, азаматтарының білім деңгейімен, ғылыми әлеуетімен, мәдени құндылықтарымен және қоғамдық жауапкершілігімен де өлшенеді. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Философия және саясаттану факультетінің докторанты ретінде Жолдауда көтерілген мәселелердің қоғамдық-гуманитарлық ғылымдар, соның ішінде дінтану саласы үшін де өзекті екенін атап өткім келеді. Қазіргі қоғамда ғылым мен технология қарқынды дамыған сайын адамның рухани дүниетанымын, құндылықтық бағдарларын және әлеуметтік жауапкершілігін зерттеу қажеттілігі арта түсуде. Бұл тұрғыдан дінтану ғылымының орны ерекше. 

Дінтану – діни құбылыстарды тарихи, философиялық, әлеуметтік және мәдени тұрғыдан зерттейтін, қоғамдағы діни үдерістерді объективті талдауға мүмкіндік беретін маңызды ғылыми бағыт. Қазақстанның зайырлы және көпконфессиялы қоғамында діни сауаттылықты арттыру, азаматтардың ар-ождан бостандығын құрметтеу, әртүрлі діни және дүниетанымдық ұстанымдар арасындағы өзара түсіністікті дамыту – қоғамдық келісімді нығайтудың маңызды алғышарттары. Осы бағытта дінтанулық зерттеулердің ғылыми әлеуетін тиімді пайдалану қажет деп есептеймін. Әсіресе жастардың діни дүниетанымының қалыптасуы, цифрлық кеңістіктегі діни ақпараттың ықпалы, діни сәйкестілік, зайырлылық мәдениеті және діни радикалданудың алдын алу мәселелері кешенді ғылыми зерттеуді талап етеді. Президент Жолдауында цифрландыру мен жасанды интеллектіні дамытуға ерекше мән берілуі қоғамдық-гуманитарлық ғылымдарға да жаңа міндеттер жүктейді. Бүгінде әлеуметтік желілер мен цифрлық платформалар діни ақпаратты таратудың маңызды кеңістігіне айналды. Сондықтан дінтану ғылымында цифрлық зерттеу әдістерін дамыту, діни ақпараттың мазмұнын ғылыми тұрғыдан талдау және жастардың сыни ойлау қабілетін қалыптастыру өзекті бағыттардың бірі болуы тиіс. Сонымен қатар білім беру жүйесінің сапасын арттыру тек кәсіби білім берумен шектелмеуі қажет. Білім беру үдерісінде академиялық адалдық, адам құқықтарына құрмет, жауапкершілік, мәдениетаралық диалог және ғылыми ойлау мәдениеті сияқты құндылықтар да маңызды орын алуы тиіс. Осы орайда әл-Фараби мұрасындағы білім, парасат, ізгілік және қайырымды қоғам туралы философиялық идеялардың қазіргі кезеңдегі маңызы ерекше. Ұлы ойшылдың адам кемелдігі мен ізгілікті қоғам жөніндегі тұжырымдары білім мен адамгершілік құндылықтарының өзара байланысын түсіндіруге мүмкіндік береді. Менің ойымша, Президент Жолдауында айқындалған білім мен ғылымды дамыту міндеттерін жүзеге асыруда жаратылыстану және техникалық ғылымдармен қатар қоғамдық-гуманитарлық зерттеулердің де әлеуетін арттыру қажет. Себебі технологиялық жаңғыру адамның дүниетанымдық, мәдени және әлеуметтік дамуымен үйлескен жағдайда ғана қоғамның ұзақ мерзімді өркендеуіне ықпал етеді. 

 Дінтану саласының жас зерттеушісі ретінде алдағы уақытта Қазақстандағы діни үдерістерді ғылыми тұрғыдан зерделеу, діни сауаттылықты арттыруға бағытталған зерттеулер жүргізу және қоғамдық келісім мәдениетін нығайтуға ғылыми үлес қосу маңызды міндет деп санаймын. Президент Жолдауы бізге білім мен ғылымды дамыту тек мемлекеттік институттардың ғана емес, бүкіл академиялық қауымдастықтың ортақ жауапкершілігі екенін көрсетеді. Сондықтан жас ғалымдар ғылыми ізденістерін қоғамның нақты қажеттіліктерімен ұштастырып, зерттеу нәтижелерін қоғамдық игілікке бағыттауы тиіс. Білімді ұрпақ, дамыған ғылым, парасатты қоғам және рухани келісім – Қазақстанның тұрақты дамуының маңызды негіздері. Еліміздің болашағы ғылыми жаңашылдық пен ұлттық құндылықтардың, технологиялық прогресс пен адамгершілік жауапкершіліктің өзара үйлесіміне байланысты.

Автор: Назбекова Салтанат Турганбековна

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Философия және саясаттану факультеті, Дінтану және мәдениеттану кафедрасының 2 курс докторанты.